Futbol, en fazla sevilen spor dallarından biridir. Dünya genelinde pek çok futbol tutkunu, maçları heyecanla takip eder. Hatta bu heyecan bazen öylesine bir hal alır ki şiddetli kavgalar ve tartışmalar da yaşanır. Fanatiklerin yol açtığı bu elim hadiseleri düşünmezsek futbol, her zaman insanların kenetlenmesini sağlayan bir güç olmuştur. Peki bu tutkunun kaynağı nereye dayanıyor? Bu sorunun cevabı, ilk resmi futbol takımı kurulduğu 1857 yılına, İngiltere’nin Sheffield kasabasına uzanıyor.
İlk resmi futbol takımı 1857 yılında İngiltere’nin kuzeyindeki Sheffield kasabasında kurulmuştur. Takımın adı da kasabanın isminden gelir. Sheffield adındaki takımdan evvel resmi olmayan fakat okul ve üniversitelere bağlı olarak kurulan takımlar da vardır. Ancak resmi kayıtlara geçmeyi başaran dünyanın ilk futbol takımı Sheffield’dir. Sheffield’i bu unvana taşıyan da sahadaki isimlerdi elbette. Nitekim ilk profesyonel futbolcunun kim olduğu da bu erken dönem futbol tarihinin bir başka merak edilen sorusu.
Takımın kurucuları Nathaniel Creswick ve William Prest’tir. Sheffield Collegiate School’da eğitim görmüş olan Creswick, aynı zamanda bir gümüş kaplama şirketinde vekil olarak çalışıyordu. O ve Prest, kendi kurallarını belirleyerek takımlarını yönetir. Koydukları kurallar ise Sheffield kuralları olarak adlandırılır. Takımın maçlarının oynandığı alan Bramall Lane adı verilen yerdir. Bramall Lane, Sheffield United’ın sahası olarak günümüzde hala aktif şekilde kullanılır.
İlk futbol takımı olarak Sheffield’in kabul edilmesi noktasında bazı itirazlar da var. Cambridge University Association Football Club de Sheffield ile benzer tarihlerde, 1856 yılında kurulmuştur. Kulübün kuruluş tarihiyle ilgili tarih boyunca bazı belirsizlikler yaşansa da İngiliz Futbol Federasyonu 2006’da bu tarihi resmî olarak tanıyıp kulübe 150. yıl plaketi verdi.
Daha da önemlisi, Ulusal Futbol Müzesi 2016 yılında Sheffield’i değil, Cambridge’i “dünyanın en eski futbol kulübü” ilan ederek bir ödül verdi. Bu da iki kulüp arasındaki ‘ilklik’ tartışmasını bugün hâlâ canlı tutan asıl gelişme. Öte yandan Sheffield’in kendi madalyası da az bulunur cinsten: 2004 yılında FIFA, Sheffield FC’yi ‘FIFA Order of Merit’ ile ödüllendirdi. Bu onuru alan başka tek bir kulüp var, o da Real Madrid. Sheffield ayrıca 2007’de, 150. kuruluş yıl dönümünde İngiliz Futbol Şöhretler Listesi’ne dahil edildi.
İlk futbol takımı kurulduktan sonraki yıllarda birçok yeni rakip kazanmıştır. Bu yeni rakipler dünyanın farklı ülkelerinde kurularak futbolun yaygınlaşmasını sağlamıştır. Melbourne futbol kulübü 1859 yılında Avustralya’da kurulur. Ülkede aynı yıl Castlemaine, Melbourne University, Geelong isimli takımlar da resmi bir takım haline gelerek futbol dünyasına dâhil olur.
Sheffield FC İlk Maçını Kiminle Yaptı?
İlk futbol takımı hakkında konuşurken akıllara kiminle maç yaptıkları gelir. İlk takım olan Sheffield’in kurulduğu dönemde rakibi yoktur. Ancak kendi aralarında iki takıma ayrılarak maçlarını yapmışlardır. İlk maçta evliler ve bekârlar şeklinde bir sınıflandırma ile takım üyeleri birbirine karşı mücadele etmiştir. Takımdaki profesyoneller ve futbol oynamaya yeni başlayanlar arasında da karşılaşmalar olmuştur.
İlk futbol kulübü için rakip olacak takımların kurulmasıyla maçlar artık daha heyecanlı hale gelir. Kurulan kulüplerden biri Hallam futbol kulübüdür. Hallam, 1860 yılında kurulur ve aynı yılın 26 Aralık’ında Sandygate sahasında Sheffield ile karşılaşır; Sheffield bu ilk maçı 2-0 kazanır. Bu karşılaşma, günümüzde hâlâ oynanmaya devam eden ve resmi olarak dünyanın en eski futbol derbisi kabul edilen ‘Rules Derby’nin de başlangıcı olur.
İlk kulüplerin maçlarında Sheffield kuralları geçerlidir. Kulübün kurucularından William Prest bu kuralları oluşturan kişidir. Bu kurallar, İngiliz Futbol Federasyonunun 1863 yılında kurulmasına kadar geçerli olmuştur. Sheffield’in bu dönemdeki en önemli karşılaşmalarından biri, 31 Mart 1866’da oynanan Londra maçıdır. Bu karşılaşma, Sheffield dışında oynanan ilk maç olma özelliğini taşır ve Sheffield kuralları ile Londra’nın (İngiliz Futbol Federasyonu) kuralları arasındaki farkların (top tutma, ofsayt gibi) ilk kez sahada test edildiği tarihi bir karşılaşma olarak kabul edilir.
Futbol tarihinde önemli olaylardan biri de İngiliz Futbol Federasyonunun kurulmasıdır. Federasyonun kurulması neticesinde kapsamlı olarak kurallar belirlenmiştir. Kuralların belirlenmesinin ardından profesyonel turnuvalar düzenlenmeye başlar. 1872 yılında ilk futbol yarışması FA Cup düzenlenir. 1883-84 sezonunda ise İngiltere, İskoçya, Galler ve İrlanda millî takımları arasında oynanan Britanya Şampiyonası (British Home Championship) başlar. Bu turnuva dünyanın ilk uluslararası futbol turnuvası olarak kabul edilir.
İngiltere, futbolun gelişmesinde önemli bir rol oynar. 1860’lı yıllardan sonra dünya genelinde pek çok futbol takımı kurulmuştur. Ancak tam anlamıyla futbolda profesyonelleşmenin sağlandığı yıllar, yaklaşık 1920-1930 yılları arasındadır.
Resmi Olmayan İlk Futbol Takımları
İlk futbol takımı Sheffield oyuncuları aslında kriket kulübü üyeleridir. Herhangi bir kural olmadan 1855 yılında oynamaya başladıkları futbolu, 1857 yılında resmi bir takım kurarak oynamaya devam ettiler. Dünyadaki ilk kurulan futbol takımı Sheffield olsa da futbolun tarih sahnesine çıkışı daha eski tarihlere rastlar.
Tarihteki resmi olmayan ilk futbol takımı hangisi öğrenmek mümkün olmasa da ilk futbol oynayanların Sümerler olduğunu söylemek mümkündür. Sümerler’in yanı sıra Çinliler de milattan önceki dönemlerde futbol oynar. Çinli askerler, Cuju adı verilen eğitimlerde futboldaki gibi kurallara uymak zorundaydı. Aynı zamanda yumuşak ve yuvarlak bir top kullanmaları da eğitimlerinin futbol ile benzerliğinin bir kanıtıdır.
İlk futbol takımı örneklerinden birini görmek için 644 yılına uzanmak gerekir. Japonların oynadığı kemari isimli oyun, futbol ile benzerdir. Bir dairesel alan içinde topu birbirlerine atan oyuncular vardır. İlk kurulan futbol takımı ile bilgi edinmeye çalışırken Antik Yunan’a doğru da gitmek gerekir.
Antik Yunan’da Episkiros adı verilen oyun, futboldan farklı olarak vücudun farklı noktalarıyla da topun kontrol edilmesine izin veriyordu. İki takım arasında oynanan oyunun amacı topu karşı takım için belirlenen alanın sonuna ulaştırmaktır. Episkirosa benzer bir oyun, Roma İmparatorluğu döneminde de ortaya çıkar. Harpastum adı verilen oyun, Episkiros ile pek çok yönden benzerdir.
Türkiye’deki İlk Futbol Takımı Hangisidir?
İngiltere’de ilk kurulan futbol takımı Sheffield’in yanı sıra Türkiye’de kurulan ilk takımı da merak ediyor olabilirsiniz. Türkiye’nin ilk futbol takımı birtakım gelişmeler neticesinde kurulur. İlk kurulan Türk futbol takımı birtakım zorluklarla karşılaşmıştır. Osmanlı zamanlarında İslami açıdan uygun görülmeyen bir spor olan futbolu, Müslümanların oynaması yasaktı.
İlk Türk futbol takımları bu nedenle azınlıklar tarafından kurulur; Selanik, İstanbul ve İzmir gibi liman kentlerinde 1870’lerden itibaren dağınık ve çoğu belgelenmemiş girişimler görülür. Bunlardan biri, 1875’te İstanbul’da kurulduğu bilinen Hermes Atletik ve Kültür Derneği’dir. Ancak bu erken kulüplerin çoğu kısa ömürlü olmuş ve resmî bir yapıya kavuşamamıştır.
Ardından 1877 yılında İzmir’de çeşitli takımlar kurulur. Dönemin ileri gelen ailelerinden Giraud, Chernaud ve Whittal; futbol takımlarının kurulmasında öncü olur. 1894 yılına kadar hep resmi olmayan takımlar olsa da 1894 yılına gelindiğinde ilk resmi takım kurulur. Resmi olarak futbolda ilk kurulan takım İzmir Futbol Kulübü olur. Bu futbol takımı, 1906 yılında katıldığı Olimpiyatlar’da ikincilik elde eder.
İlk futbol takımı kurulması sürecinde öncü isimlerden biri James La Fontaine’dir. La Fontaine’in 1889 yılında İstanbul’a gelmesiyle İstanbul’da da futbol açısından hareketli günler başlar. Ancak Müslümanların futbol oynaması hala yasaktır. Bu yasağı ilk delen Black Stockings takımıdır. Bu takım, 1901 yılında kurulan ve azınlıkların kurmadığı ilk futbol takımı şeklinde tanımlanabilir. Bu futbol takımında Reşat Danyal, Fuat Hüsnü Kayacan ve arkadaşları yer alır. Kurucular arasında Mehmet Ali, Rıza Tevfik, Daniş ve Tahsin Nahit de bulunur. Ancak ilk futbol takımı Black Stockings, 26 Ekim 1901’de oynadığı ilk maçın hemen ardından, sahaya baskın yapan padişah dedektifi ve polis nedeniyle kapatılır.
Takımın isminin Black Stockings olmasının nedeni de futbolun Müslümanlar için yasaklı bir spor olmasından kaynaklanır. Kendilerini bu şekilde gizlemeye çalışan oyuncular, ilk maçta yakayı ele verirler. Rum takımı ile ilk futbol maçı için sahaya inen Black Stockings oyuncuları, maç sonunda yakalanır. Reşat Danyal, padişaha karşı bir örgütlenme içerisinde olduğu iddiasıyla sürgüne gönderilir. Fuat Hüsnü Bey ise yargılanır.
Dünyada kurulan ilk futbol takımı kadar şanslı olmayan Black Stockings’in kuruluşu Fenerbahçe’nin gayri resmi kuruluş tarihi olarak kabul edilir. Bunun nedeni takım kurucularının ilerleyen dönemde Fenerbahçe’nin kurulmasında da rol oynamasıdır.
Özetle Merak Edilen Soru ve Cevaplar
| Dünyanın ilk resmi futbol takımı hangisidir? | Sheffield FC (1857, İngiltere) |
| Sheffield FC’yi kimler kurdu? | Nathaniel Creswick ve William Prest |
| Dünyanın en eski futbol kulübü unvanını kim aldı? | 2016’da Ulusal Futbol Müzesi bu unvanı Cambridge University AFC’ye (1856) verdi |
| Sheffield FC hangi ödülü aldı? | 2004’te FIFA Order of Merit (Real Madrid ile birlikte bu ödülü alan tek iki kulüpten biri) |
| Dünyanın en eski futbol derbisi hangisidir? | Sheffield FC – Hallam FC (ilk maç: 26 Aralık 1860) |
| Türkiye’nin ilk resmi futbol takımı hangisidir? | İzmir Futbol Kulübü (1894) |
| Türkiye’nin ilk resmi takımı ne başarı elde etti? | 1906 Ara Olimpiyatları’nda gümüş madalya |
| İlk Türk futbol kulübü hangisidir? | Black Stockings (1901, İstanbul) |
| Black Stockings neden kapandı? | İlk maçından hemen sonra, Müslümanların futbol oynamasının yasak olması nedeniyle padişah dedektifi tarafından basıldı |
Kaynaklar
- Wikipedia — Sheffield F.C.
- Wikipedia — Cambridge University A.F.C.
- Wikipedia — Rules Derby (Sheffield v Hallam)
- Wikipedia — London v Sheffield (1866)
- Wikipedia — Nathaniel Creswick
- Wikipedia — Black Stockings F.C.
- Ekşi Şeyler — Smyrna FC ve 1906 Olimpiyat gümüş madalyası
- Kafkas Üniversitesi Spor Bilimleri Dergisi — Osmanlı Döneminde Futbolun Doğuşu