İlk Çamaşır Makinesi

İlk çamaşır makinesi, bugün hayal ettiğimiz gibi bir kutu değil, 1767'de Almanya'da bir kolla döndürülen ahşap bir fıçıydı. O günden bugüne gelene kadar en az dört ayrı ilk yaşandı. İlk mekanik tasarım, ilk döner tamburlu makine, ilk elektriklisi olarak bilinen ama aslında tartışmalı olan Thor, ve Türkiye'nin kendi ilk makinesi Arçelik Ç-1.

Mekanik Çağ, Schäffer'in 1767 Tasarımı

Alman bilim insanı ve mucit Jacob Schäffer, 1767'de (bazı kaynaklara göre 1766) bir çamaşır makinesi tasarımı yayımladı. Krankla çalışan bu makineyi kendisi altmış adet üretti. Almanya'da buna benzer tasarımlar neredeyse bir yüzyıl daha üretilmeye devam etti. Bu, kayıtlara geçmiş ilk somut çamaşır makinesi tasarımlarından biri sayılıyor.

İlk Patentler, Briggs (1797) ve Sidgier'in Unutulan Tamburu (1782)

ABD'de ilk çamaşır makinesi patenti 1797'de New Hampshire'lı Nathaniel Briggs'e verildi. Makinenin nasıl göründüğü bugün bilinmiyor. Bunun sebebi 1836'da Patent Ofisi'nde çıkan yangında kayıtlar yok olmasıdır.

Daha az bilinen ama daha önemli bir isim var. İngiliz mucit Henry Sidgier, 1782'de, yani Briggs'ten 15 yıl önce içine çubuklar yerleştirilmiş ahşap bir varili kolla döndürerek çalışan bir makinenin patentini aldı. Su, dönen varildeki çubuklardan geçerek çamaşırı dövüyordu. Otomatik değil fakat bugünkü bütün döner tamburlu çamaşır makinelerinin temel prensibi olan kapalı bir tambur içinde suyla birlikte dönme fikri ilk kez burada ortaya çıktı.

İlk Elektrikli Çamaşır Makinesi Efsanesi, Alva Fisher ve Thor

Popüler anlatıya göre dünyanın ilk elektrikli çamaşır makinesi, Chicago'daki Hurley Machine Company'nin mühendisi Alva Fisher'ın tasarladığı Thor markasıdır. Thor gerçekten de 1907'de üretildi, 1908'de ABD genelinde pazarlandı ve patenti 9 Ağustos 1910'da verildi.

Ama dünyanın ilk olma iddiası sanıldığı kadar net değil. Binghamton, New York merkezli Nineteen Hundred Washing Machine Company, kendi elektrikli makinesini 1906'da yani Thor'dan bir yıl önce ürettiğini iddia ediyor. Daha da ilginci, ABD Patent Ofisi'nin kendi kayıtları da Fisher'ın patentinden önce verilmiş en az bir elektrikli çamaşır makinesi patentinin olduğunu (Woodrow'a ait) işaret ediyor. Yani gerçek cevap muhtemelen şu ki: Thor, büyük ölçekte üretilip pazarlanan ilk (ya da ilk birkaçtan biri) elektrikli çamaşır makinesiydi. Fakat kesin anlamda dünyanın ilki denilemiyor.

İlk Otomatik Çamaşır Makinesi Bendix (1937)

Elektrikli olması otomatik olduğu anlamına gelmiyordu. Thor dahil erken dönem makinelerin çoğunda çamaşırı çıkarıp sıkma işlemini elle yapılıyordu. Gerçek anlamda tam otomatik ilk ev tipi çamaşır makinesi, 1937'de Bendix Home Appliances tarafından tanıtıldı. Ön yüklemeli, yatay eksenli bu makine, tek bir çevrimde birden fazla durulama ve sıkma adımını kendi başına yapabiliyordu. Makinenin birkaç fit kalınlığında betona sabitlenmesi gerekiyordu ve bu yüzden pek pratik değildi. 1947'de General Electric, bugünkü üstten yüklemeli makinelerin atası sayılan modelini piyasaya sürdü.

Türkiye'nin İlk Çamaşır Makinesi Arçelik Ç-1 (1959)

Türkiye'nin sanayi atılım döneminde, 1955'te İstanbul Sütlüce'de Erel Çelik Eşya A.Ş. adıyla kurulan şirket, 18 Mart 1957'de genel kurul kararıyla Arçelik adını aldı. Mühendislerin ilk hedefi bir çamaşır makinesi üretmekti. 38 işçiyle üretilen, Ç-1 adlı bu makine 1959'da piyasaya çıktı. Ç-1 tam otomatik değil, merdaneli bir makineydi. Çamaşırı yan yana döndürerek yıkıyordu. Türkiye'de tamamen yerli olarak geliştirilen ilk çamaşır makinesi ünvanını taşıyor.