İlk Filozof Kimdir? Tarihteki İlk Düşünür

Son güncelleme:17 Ağustos 2026

İçindekiler

İlk filozof olarak kabul edilen düşünür Thales’tir. Miletli Thales olarak anılan bu isim, kesin olarak bilinmese de MÖ 624/623 – MÖ 548/545 yılları arasında yaşamıştır. Doğduğu yer, günümüzde Aydın ilinin sınırları içindedir. Kendisi için “ilk batılı düşünür” tabiri de kullanılabilir. Çünkü Mısırlı bilginlerden, özellikle matematikçilerden eğitim aldığını savunan görüşler var. Ancak genel kanı, Thales’in büyük ölçüde kendi kendini yetiştirdiği yönündedir.

MÖ 6. yüzyılda yaşayan Thales hakkında birçok çelişkili bilgi de mevcuttur. Yazılı eserinin olup olmadığı konusunda bile farklı fikirler ortaya atılır. Gündoğumu ve Ekinoks Üzerine isimli bir eseri olduğu iddia edilir.

“Thales neden ilk filozoftur?” sorusuna yanıt olarak düşüncelerini açıklayış biçimi verilebilir. O dönemde yaygın olarak birtakım olayların mitolojik dayanaklarla açıklanması ve tanrıların bir şeylerin sebebi olduğu düşüncesi hâkimdir. Ancak Thales bunu kırarak akla ve mantığı esas alan şekilde düşüncelerini ortaya koymuştur.

“İlk filozof kimdir?” sorusunun yanıtı olarak bilinen Thales suyu temel alarak doğa olaylarını açıklar. Doğa olaylarının kaynağını doğada araması bilimin gelişmesi açısından da bir öncü niteliğindedir. Ayrıca Thales mitolojiden tamamen kopmadan mitolojiyi akılsal bir çerçeveye oturtmaya çalışmıştır.

Tarihin ilk filozofu olan Thales, Yedi Bilgeler’den ilki olarak da kabul görür. Yedi Bilgiler, Thales’in yaşadığı dönemde öne çıkan filozoflardan meydana gelir. Thales MÖ dönemde listenin ilk sırasında yer alır ve bilge kabul edilir. Aynı zamanda listede yer alan diğer isimler şöyledir:

Lindoslu Cleobulos
Midillili Pittacus
Korinthli Periander
Prieneli Bias
Atinalı Solon
Spartalı Chilon

Not: Antik kaynaklar arasında listede tam bir görüş birliği yoktur; örneğin Platon’un Protagoras diyalogunda Periander yerine Khenaili Myson sayılır.

“Felsefenin ilk filozofu kimdir?” sorusuna cevap olan Thales’in yetiştirdiği ilk öğrenciler Anaksimandros ve Anaksimenes’tir. Thales in felsefe tarihine damga vuran düşüncelerinden biri ruhun ölümsüz olduğuna inanmasıdır. İlk çağ filozofları için ilham kaynağı olan Thales matematik ve geometride pek çok teorem de geliştirmiştir.

İlk Doğa Filozofları Kimlerdir?

Thales ve onun yetiştirdiği Anaksimandros ile Anaksimenes, felsefe tarihinde “Milet Okulu” ya da “İyonya Okulu” olarak anılan grubu oluşturur ve bu üçlüye birlikte “ilk doğa filozofları” (Yunanca physis yani doğa üzerine düşünenler) denir. Doğa filozofu olarak adlandırılmalarının nedeni, evrenin ve doğa olaylarının kaynağını mitolojik anlatılarda değil, doğanın kendisinde aramalarıdır. Her biri evrenin temel maddesi (arkhe) için farklı bir yanıt önerir.

Thales bunun su olduğunu savunurken, öğrencisi Anaksimandros her şeyin sınırsız ve belirsiz bir öz olan apeiron‘dan türediğini ileri sürer, Anaksimenes ise temel maddenin hava olduğunu iddia eder. Bu üç farklı yanıt, aynı yöntemin (akılla doğayı açıklama çabasının) farklı sonuçlara nasıl ulaşabileceğini göstermesi açısından felsefe tarihinin ilk sistematik tartışmalarından birini oluşturur.

Felsefe Terimini İlk Kullanan Filozof Kimdir?

İlk filozof Thales olsa da “felsefe” (philosophia) terimini ilk kullanan kişi farklıdır. Antik kaynaklara (Cicero’nun aktardığına) göre bu terimi ilk kullanan Pythagoras’tır. Efsaneye göre Pythagoras, kendisine “bilge” (sophos) denildiğinde bunu reddetmiş, kendisini yalnızca “bilgeliği seven” yani “philosophos” (filozof) olarak tanımlamıştır. “Felsefe” kelimesinin kökeni de buradan gelir. Ancak Pythagoras terimi daha çok dinî ve ahlaki bir çerçevede ele almıştır. Günümüzdeki anlamına yakın, sistematik bir disiplin olarak felsefe terimini ilk kullanan ise Aristoteles’tir.

İlk Kadın Filozof Kimdir?

İlk filozof kadar merak edilen konulardan biri de ilk kadın filozofun kim olduğudur. Thales ile ilk kadın filozofun yaşadığı zaman dilimi arasında ciddi bir farklılık vardır. Bu demek oluyor ki ilk filozof Thales’ten itibaren felsefede bir erkek hâkimiyeti söz konusudur. “İlk kadın filozof kimdir?” sorusuna yanıt olarak Hypatia cevabını vermek gerekir.

İlk kadın filozof kabul edilen Hypatia, 370-415 yılları arasında İskenderiye’de yaşamıştır. Tıpkı Thales gibi felsefenin yanı sıra matematik ve astronomiyle de ilgilenmiş, döneminin en saygın bilginlerinden biri olmuştur. Ancak hayatı trajik bir şekilde son bulur. İskenderiye Valisi Orestes ile Piskopos Kirillos (Cyril) arasındaki siyasi gerginlik döneminde, Vali’ye yakınlığıyla bilinen Hypatia bu çekişmenin hedefi hâline gelir. MS 415 yılının Mart ayında dinî bir grup tarafından arabasından indirilir ve linç edilerek öldürülür ve cenazesi daha sonra yakılır. Hypatia’nın Vali Orestes ile ilişkisi romantik değil, siyasi bir danışmanlık ilişkisiydi. Orestes, şehrin en saygın bilgini olarak ona akıl danışıyordu, bu yakınlık da onu kilise ile Vali arasındaki çatışmanın ortasında bırakmıştı. Hypatia’nın hikâyesi, 2009 yapımı Agora filminde (yönetmen Alejandro Amenábar, Hypatia rolünde Rachel Weisz) sinemaya da uyarlanmıştır.

Hypatia’nın bağlı olduğu İskenderiye, antik dünyanın en büyük bilgi merkezlerinden birine ev sahipliği yapıyordu, bu köklü kütüphane geleneğinin hikâyesini ilk kütüphane yazımızda bulabilirsiniz.

İlk İslam Filozofu Kimdir?

İlk İslam filozofu olarak kabul edilen isim Kindî’dir. Yaklaşık MS 801’de Kûfe‘de, Kinda kabilesine mensup aristokrat bir ailede doğan Kindî, felsefenin yanı sıra matematik, optik, tıp, eczacılık, müzik ve astronomi gibi pek çok bilim dalıyla ilgilenmiştir. Halife el-Me’mûn’un sarayında bilim insanı olarak görev almış, ardından halife el-Mu’tasım’ın sarayına bağlanarak onun oğlu Ahmed’in özel hocalığını üstlenmiştir. İslam dünyasındaki ilk filozof olarak kabul edilen Kindî, Platon ve Aristoteles gibi düşünürlerden etkilenmiştir.

Ayrıca bakınız

Ela Aydın·

Bilim

·15 Ağustos 2026·2 dakika okuma

İlk Yaratılan Hayvan

İslam dünyasındaki ilk filozof kabul edilen Kindî, felsefeyi Tanrı’ya ulaşma amacıyla açıklar. Bunu yapmanın yolunu ise akıl yürütmeyle bağdaştırır. İbnü’n-Nedîm’in kataloğuna göre Kindî, matematikten müziğe, tıptan meteorolojiye uzanan çok geniş bir yelpazede yüzlerce risale kaleme almıştır. Bu eserlerin bir kısmı Latince’ye, bir kısmı da İbranice’ye çevrilerek Orta Çağ Avrupa düşüncesini de etkilemiştir.

İlk Türk Filozof Kimdir?

İlk Türk filozof olarak kabul edilen isim Farabi’dir. Farabi’nin doğum tarihi 872 yılı olarak bilinir. Ölüm tarihi ise 951 yılıdır. Farabi Muallim-i Sani ünvanıyla anılır. Bunun anlamı ikinci öğretmendir. Muallim-i Evvel yani birinci öğretmen Aristo’dur. Farabi, Platon’un düşüncesini benimser. Ancak Aristoteles’in fikirlerinden de yararlanır.

Farabi, Allah inancını felsefenin merkezine koyar ve insanın nihai amacını Allah’a ulaşmak olarak açıklar. Ünlü düşünür insanın amacını Allah’a varmak olarak açıklar. Farabi’nin çok fazla eseri olsa da az sayıda eseri günümüze kadar ulaşmayı başarmıştır.

Yaşadığı dönemin bilim dili Arapça olduğu için Farabi de eserlerini bu dilde kaleme almıştır. Farabi’nin eserlerinden bazıları şunlardır:

El-Medînetü’l-Fâzıla
Kitâbü’l-Mille
İhsâ’ü’l-‘Ulûm
Et-Tenbîh ‘alâ Sebîli’s-Sa’âde
Es-Siyâsetü’l-Medeniyye
Tahsîlu’s-Sa’âde
El-İbâne ‘an Garazi Aristotâlîs fî Kitâbi Mâ Ba’de’t-Tabî’a
Fusûlü’l-Medenî
El-Cem’ Beyne Re’yeyi’l-Hakîmeyn
‘Uyûnü’l-Mesâ’il
Me’âni’l-‘Akl
Fusûsü’l-Hikem
Risâle fîmâ Yenbagi en Yükaddem Kalbe te’allümi’l-Felsefe
Kitâbü’l-Burhân
Et-Ta’lîkat
Kitâbü’l-Hurûf

Farabi’yi bu denli önemli kılan nedenlerden biri mantık alanındaki katkısıdır. Ayrıca eserlerinde mantığın yanı sıra dil felsefesi ve epistemoloji üzerine incelemeler yaptığı da görülür. İslam dünyasında da Farabi’nin önemli bir yeri vardır. Türk dünyasındaki ilk filozof Farabi, Meşşailik adı verilen akımın ikinci temsilcididir. Meşşailik akımında Aristocu görüş ağırlık kazanır. Bu okulun temsilcileri arasında Kindî ve Farabi’nin yanı sıra İbn-i Sina da vardır. Kindî ve Farabi gibi filozofların yetiştiği bu dönem, aynı zamanda İslam dünyasında ilk yükseköğretim kurumlarının da temellerinin atıldığı bir çağdır, bu kurumların gelişim hikâyesini ilk üniversite yazımızda ele aldık.

Özetle Merak Edilen Sorular ve Cevapları

İlk filozof kimdir?	Miletli Thales (MÖ 624/623 – MÖ 548/545).
İlk doğa filozofları kimlerdir?	Thales, Anaksimandros ve Anaksimenes — birlikte Milet Okulu’nu oluştururlar.
Felsefe terimini ilk kullanan filozof kimdir?	Antik kaynaklara göre Pythagoras; günümüzdeki anlamına yakın şekilde ise Aristoteles.
İlk kadın filozof kimdir?	İskenderiyeli Hypatia (MS 370-415).
İlk İslam filozofu kimdir?	Kindî (MS 801, Kûfe doğumlu).
İlk Türk filozof kimdir?	Farabi (872-951), “Muallim-i Sani” (İkinci Öğretmen) unvanıyla anılır.
İlk materyalist filozof kimdir?	Bu konuda tam bir görüş birliği yoktur; felsefe tarihçileri genellikle evreni tamamen maddi “atom”larla açıklayan Demokritos’u işaret eder, bazı yorumcular ise doğayı tanrısal değil doğal nedenlerle açıklayan Thales’i de bu çizginin başlangıcı sayar.
İlk sistemli/sistematik filozof kimdir?	Kesin bir “ilk” yoktur; ancak mantık, metafizik, etik ve doğa bilimlerini kapsayan bütüncül bir sistem kuran ilk düşünür olarak genellikle Aristoteles gösterilir.