İlk Kalp Nakli

Dünyanın ilk kalp naklini Christiaan Barnard 3 Aralık 1967'de Güney Afrika'da gerçekleştirdi. Ama hikaye burada bitmiyor, ondan üç yıl önce bir şempanzenin kalbiyle yapılan başka bir deneme var ve operasyon geçiren şempanze 18 gün yaşamasına rağmen gerçek başarı ünvanı farklı bir vakaya veriliyor. Türkiye'de ilk kalp naklini sadece 11 ay sonra, 1968'de yapıldı.

Dönüm Noktası 3 Aralık 1967, Christiaan Barnard

Barnard, Cape Town'daki Groote Schuur Hastanesi'nde gece 01.00'de başlayan ve yaklaşık altı saat süren ameliyatta, 54 yaşındaki Louis Washkansky'ye yeni bir kalp taktı.¹ Nakil için gerekli kalbi veren, bir sarhoş sürücünün çarptığı trafik kazasında ağır yaralanan 25 yaşındaki Denise Darvall'dı. Annesi olay yerinde ölmüş, Denise ise beyin ölümü gerçekleştikten sonra babası Edward Darvall'ın onayıyla kalbi bağışlanmıştı.⁴ Washkansky ameliyat sonrası bilincini geri kazandı, eşiyle ve gazetecilerle konuşabildi. Ama bağışıklık sistemini baskılayan ilaçlar onu enfeksiyonlara karşı savunmasız olmasına sebep oldu ve 21 Aralık 1967'de, naklinden 18 gün sonra zatürreden öldü.¹

Darvall Gerçekten Beyin Ölümü müydü? 2025'te Ortaya Çıkan Detay

Burada atlanılan önemli bir ayrıntı var. 1967'de beyin ölümü diye tıbbi bir kriter henüz yoktu. Bu kavramı tanımlayan Harvard kriterleri 1968'de, Barnard'ın ameliyatından aylar sonra yayımlandı. Denise Darvall'ın beyni ağır hasarlıydı ama kalbi kendi başına atmaya devam ediyordu. Dr. Barnard, kardeşi Marius'un ısrarıyla, kalbi almadan önce potasyum enjekte ederek durdurdu. Bu detay 40 yıl boyunca kamuoyundan gizli tutuldu.⁴ The Linacre Quarterly dergisinde 2025'te yayımlanan bir çalışmaya göre, bu müdahale Darvall'ı dönemin bütün vücut ölüm standardına göre teknik olarak ölü saydı ama bugünün beyin ölümü kriterlerine göre henüz ölmemişti.⁵ Yani dünyanın ilk kalp nakli, aslında organ bağışı hukukunun henüz var olmadığı bir anda gerçekleşmişti.

Barnard'dan Önceki Deneme

İnsandan insana ilk kalp nakli aramasının arkasında aslında gerçek bir neden var. Barnard'dan üç yıl önce, 24 Ocak 1964'te, Mississippi Üniversitesi Tıp Merkezi'nde cerrah James Hardy, 68 yaşındaki Boyd Rush'a uygun bir insan kalbi bulunamadığı için bir şempanzenin kalbini nakletti.² Kalp yaklaşık bir saat attı, Rush bilincini hiç geri kazanamadan öldü. Tarihçiler bu ameliyatı bu yüzden ilk kalp nakli olarak saymıyor. Bu bir tür aşırı deneme (xenotransplant) olarak isimlendirildi.

İlk Başarılı Kalp Nakli Hangisiydi?

Burada ince ama önemli bir ayrım var. Washkansky teknik olarak dünyanın ilk kalp nakli hastasıydı fakat 18 günde yaşamı son buldu. Barnard'ın bir ay sonra, 2 Ocak 1968'de ameliyat ettiği ikinci hastası Philip Blaiberg çok daha iyi bir sonuç verdi. Vericisi, bir gün önce Cape Town'daki bir sahilde fenalaşan 24 yaşındaki Clive Haupt'tu.³ Blaiberg ameliyattan üç ay sonra arabasını kullanabiliyordu ve toplamda 19 ay 15 gün yaşadı. Dönemin ilk sekiz kalp nakli hastası arasında bu kadar uzun yaşayan tek kişiydi.³ İlk başarılı kalp nakli arandığında çoğu kaynağın işaret ettiği vaka bu yüzden Washkansky değil, Blaiberg'inki.

Aynı Hafta İçinde Yarışan İkinci Bir Ameliyat

Barnard'ın ameliyatından sadece üç gün sonra, 6 Aralık 1967'de, ABD'de cerrah Adrian Kantrowitz de bir kalp nakli gerçekleştirdi.⁹ Hasta, kanama nedeniyle 24 saat içinde kaybedildi. Bu detay tek başına, 1967'nin sonunda kalp nakli konusunda dünya çapında ne kadar yoğun ve riskli bir yarışın sürdüğünü gösteriyor. Barnard sadece cesur ve hızlı davranmakla kalmadı, aynı zamanda şanslıydı.

Türkiye'de İlk Kalp Nakli: 22 Kasım 1968, Kemal Bayazıt

Türkiye, dünyanın ilk kalp naklinden sadece 11 ay sonra kendi denemesini yaptı. 22 Kasım 1968'de, Ankara Yüksek İhtisas Hastanesi'nde, 38 yaşındaki cerrah Kemal Bayazıt, 10 doktor ve 12 sağlık personelinden oluşan bir ekiple ameliyata girdi.⁷ Verici, çalıştığı fırındaki bir patlama sonucu beyin ölümü gerçekleşen 14 yaşındaki Erdal Yıldırım'dı. Alıcı, 40 yaşındaki Maviş Karagöz'dü.⁸ Vericinin göğsü saat 03.15'te açıldı, kalp 04.35'te çıkarıldı, nakil 05.20'de tamamlandı ve kalbin çalıştığı 06.05'te doğrulandı. Ama kalp sadece yaklaşık 18 saat attı.⁸