İlk Türk astronot kim olduğu sorusuna Alper Gezeravcı cevabı verilse de bu konuda farklı görüşler de vardır. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak uzaya çıkan ilk astronot Gezeravcı’dır. Ancak Türk kökenli astronotlar da daha eski zamanlarda uzaya çıkma şansına erişmiştir. Andriyan Grigoryeviç Nikolayev, 1962 yılında uzaya gitmiştir. Nikolayev, SSCB’nin uzaya gönderdiği üçüncü kozmonottur (küresel olarak ise Gagarin, Titov, Shepard, Grissom ve Glenn’den sonra uzaya çıkan altıncı kişidir). Çuvaş yani Türk kökenli olan astronot, Vostok 3 ve Soyuz 9 isimli iki uzay görevine katılmıştır.
“İlk Türk astronot kimdir?” deyince akla gelen isimlerden biri de Toktar Ebubekirov’dur. Kazakistanlı astronot, 1991 yılında uzaya gitmiştir. SSCB, Avusturya ve Almanya tarafından yürütülen çalışmada uzay aracı, Baykonur Uzay Üssü’nden yola çıkar. Soyuz TM-13 isimli araç, 8 gün boyunca uzayda kalmıştır. Andriyan Grigoryeviç Nikolayev’den sonra Toktar Ebubekirov uzaya çıkan ikinci Türk kökenli astronot olarak kabul edilir.
Alper Gezeravcı, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak uzay seyahati gerçekleştiren ilk kişidir. Gezeravcı, her ne kadar kısa bir süre için uzayda kalsa da uzun soluklu bir çalışma ve hazırlık neticesinde bu yolculuğa başlar. Gerçekleştirdiği uzay yolculuğunun bilim dünyası açısından önemi büyüktür.
İlk Türk Astronot Kimdir?
Alper Gezeravcı, 1979 yılında Mersin’in Silifke ilçesinde dünyaya gelmiştir. Babasının işi gereği sık sık farklı şehirlerde yaşamak zorunda kalan Gezeravcı, Hava Harp Okuluna girmiş ve bu okuldan 2001 yılında mezun olmuştur. Ünlü astronot, eğitimini İstanbul Hava Harp Okulu’nda elektronik mühendisliği alanında tamamlar. Yüksek lisans için Ohio’ ya gider ve burada bulunan Hava Kuvvetleri Teknoloji Enstitüsü bünyesinde master eğitimini tamamlar.
Gezeravcı, Türk Hava Kuvvetleri’nin savaş pilotlarından biridir. Pilotluk kariyeri boyunca kullandığı pek çok uçak vardır. Gezeravcı’nın kullandığı uçaklar arasında T-41, F-16 ve SF-260 gibi farklı modeller yer alır. Ayrıca KC-135, F-5, T-38 ve T-37 de Gezeravcı’nın kullandığı uçaklar arasındadır. Gezeravcı’yı uzaya taşıyan bu havacılık serüveni aslında çok daha eski bir hikâyenin devamı niteliğinde — insanlığı gökyüzüyle tanıştıran ilk uçağın 1903’teki ilk uçuşundan bu yana geçen yüzyılı aşkın sürede, aynı merak bugün insanları uzaya taşıyan teknolojiyi doğurdu.
Astronotumuz, Türk Hava Yolları için de bir süre çalışır. Yedi yıl süreyle kaptan pilotluk yapan Gezeravcı, Türk Uzay Ajansı tarafından 2022 yılında duyurulan Türk Uzay Yolcusu ve Uzay Misyonu görevine gönüllü olarak başvurur. Gezeravcı, 36 bin aday arasından sıyrılarak uzay yolculuğuna katılacak asil aday olarak belirlenir.
Türk Uzay Yolcusu ve Uzay Misyonu görevinin detayları, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından 2023 yılının Nisan ayında açıklanmıştır. Erdoğan tarafından verilen bilgilere göre İlk Türk astronotu Alper Gezeravcı, 13 farklı deney yapmak amacıyla yolculuğu gerçekleştirecektir. Yolculuk için belirlenen yedek aday ise Tuva Cihangir Atasever’dir.
Cumhurbaşkanı Erdoğan tarafından yolculuk tarihi 2023 yılının sonu olarak belirlense de ilk Türk astronotun yolculuğu, 2024 yılının başında gerçekleşmiştir.
Alper Gezeravcı’nın Uzay Yolculuğu Ne Kadar Sürdü?
Gezeravcı 18 gün boyunca uzayda kalsa da yolculuğa hazırlık süreci uzun sürmüştür. Astronotumuz Alper Gezeravcı, yaklaşık 8 ay süreyle çeşitli eğitimlere katılır. Ayrıca uzay aracı fırlatılmadan evvel iki hafta süreyle karantinada kalmıştır.
“İlk Türk astronot ne zaman uzaya gitti?” sorusuna yanıt arayanlar, yolculuğun bir gün süreyle ertelendiğini bilmelidir. Yolculuğun ilk olarak 2024 yılının 17 Ocak gecesini 18 Ocak gecesine bağlayan zaman diliminde yapılması planlanır. Ancak çeşitli sebeplerden kaynaklı olarak yolculuk, 19 Ocak’ta başlar. Yolculuğun başladığı saat ise 00.49’dur.
“İlk Türk astronot nereden uzaya gitti?” sorusunun cevabı da pek çok kişi tarafından merak edilir. Kennedy Uzay Merkezi’nden başlayan yolculuk 7 Şubat 2024’e kadar sürer. Dragon kapsülünün Uluslararası Uzay İstasyonu’na veda ettiği tarih 7 Şubat 2024 ve Türkiye saati ile saat de 17.20’dir.
Türkiye’nin insanlı ilk uzay misyonunun Axiom-3 ekibine dâhil olarak başladığı yolculuğu 9 Şubat 2024’te sona erer. Yolculuğun sona erdiği ve Dragon kapsülünün indiği yer Atlantik Okyanusu’dur. Gezeravcı, toplamda 18 gün boyunca uzayda kalarak çeşitli çalışmalar yapmıştır. Axiom-3 ekibinin uzay yolculuklarının başarıyla tamamlanması, Türkiye tarihine damga vurmuştur.
İlk Türk Astronot Uzayda Neler Yaptı?
Gezeravcı’nın içinde bulunduğu Dragon kapsülü, 36 saatlik yolculuktan sonra Uluslararası Uzay İstasyonu’na başarılı bir şekilde kenetlenir. Kenetlenme sonrasında astronotlar sırayla istasyondaki yerlerini almaya başlar. Gezeravcı ve diğer astronotlar, istasyona vardıklarında Expedition 70 ekibi tarafından karşılanır.
İstasyona ulaşan ekipte Gezeravcı’nın yanı sıra Walter Villadei, Michael López-Alegría ve Marcus Wandt yer alır. Ekipteki diğer astronotlardan Villadei İtalyan, López-Alegría İspanyol asıllı Amerikalı (çifte vatandaşlığa sahip, bu görevde İspanya’yı temsil eder), Wandt ise İsveç vatandaşıdır. Gezeravcı ve diğer astronotlara Expedition 70 ekibi tarafından rozet takılmıştır.
Gezeravcı ile uzaya gittikten sonra iletişime geçilmiştir. Gezeravcı ilk mesajı “İstikbal göklerdedir.” sözüyle vererek pek çok kişinin takdirini kazanmayı başarır. Atatürk’ün bir sözüyle başarısını dile getiren Gezeravcı’nın ilk konuşmasının metni şöyledir:
“Türkiye’nin insanlı ilk uzay misyonu için ilk Türk’ün uzaya adım attığı şu anda yüce atamızın sözüyle bu anı başlatmak istiyorum. Türkiye Cumhuriyeti’mizin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün dâhiyane sözü: ‘İstikbal Göklerdedir!’”
Gezeravcı, mikro yer çekimi ortamında 13 adet deney yaparak bilimsel anlamda önemli katkılar sunmuştur. Bilimsel deneyin video kayıtlarını da alan Gezeravcı, uzayda bulunduğu süre boyunca sosyal medyayı aktif bir şekilde kullanarak bazı paylaşımlar yapmayı da ihmal etmemiştir. Alper Gezeravcı uzayda bulunduğu sırada Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile de bir görüşme gerçekleştirir. Bu görüşme sırasında Gezeravcı, böyle bir göreve layık görülmekten ne denli gurur duyduğunu belirterek Cumhurbaşkanı’na teşekkürlerini iletir. Ayrıca yapılan çalışmalardan da bahseder.
Axiom-3 Görevinde Hangi Bilimsel Deneyler Yapıldı?
Gezeravcı, uzayda bulunduğu süre boyunca insan sağlığı ile ilgili ve farklı konularla alakalı bazı deneyler yapar. Biyoloji ve biyoteknoloji alanındaki çalışmaların yanı sıra fizik ve malzeme bilimleri alanında da yapılan deneyler, ortaya koyduğu sonuçlar itibarıyla önemlidir.
Gezeravcı, gMETAL deneyi adı verilen bir çalışma yürütür. Bu çalışma kapsamında yer çekimi olmayan bir ortamda, kimyasal tepkimenin olmadığı koşullarda katı parçacıklar ve akışkan ortamı içerisinde, homojen bir karışım elde edilmeye çalışılır. Yerçekiminin böyle bir çalışmaya olan etkisini belirlemek için deney yapılmıştır. Yapılan bir diğer deneyin adı ise MİYOKA’dır. Bu deney kapsamında elektronik kart üretiminin test edileceği, Gezeravcı tarafından belirtilmiştir.
Söz konusu elektronik kart, TÜBİTAK tarafından geliştirilerek ilk olarak uzay koşullarında test edilmiştir. Uzman adı verilen deney ise Gezeravcı’nın açıklamalarına göre kapalı sistemlerde yaşam destek ünitesi geliştirme amacı taşır.
Uzayın insan sağlığına olan etkilerini inceleyen deney kapsamında, radyasyonun kansere yol açan hücreler üzerinde nasıl bir etki göstereceği de araştırılır. Ayrıca bazı genler ve bağışıklık sistemi ilişkisi için de çalışmalar yapılır. Gezeravcı, bu çalışma için kan örneği verdiğini ve uzay yolculuğu sonrasında da tekrar kan örneği vereceğini belirtmiştir.
Söz konusu deneylerden elde edilen bulguların bir kısmı kamuoyu ile paylaşılmıştır. Ancak zaman içerisinde daha kapsamlı açıklamalar yapılacağı ve bilimsel raporlar hazırlanarak detaylı şekilde sonuçların ortaya konulacağı tahmin edilmektedir.
İlk Türk Kadın Astronot
Bu konuda araştırma yapanların sıkça sorduğu bir diğer soru da “ilk Türk kadın astronot kimdir?” Şu ana kadar Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı bir kadın henüz uzaya çıkmadı — ama bu konuda çok taze bir gelişme var. NASA, Adana’daki İncirlik Hava Üssü’nde doğan astronot Deniz Burnham‘ı Temmuz 2026’da Soyuz MS-30 aracıyla gerçekleşecek olan ilk Uluslararası Uzay İstasyonu görevine atadığını duyurdu. Burnham, 2021 yılında NASA’nın 23. astronot sınıfına seçilmiş ve Mart 2024’te temel astronot eğitimini tamamlamıştı.
Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor: Burnham, Türkiye’de doğmuş olsa da Amerikan vatandaşı bir NASA astronotu — tıpkı Nikolayev ve Ebubekirov’un “Türk kökenli” ama başka ülke vatandaşı olmaları gibi, Burnham da “Türkiye doğumlu” bir isim, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı değil. Yani bugün itibarıyla sorunun net cevabı şu: uzaya çıkmış bir Türk vatandaşı kadın astronot henüz yok; ama Türkiye’de doğan bir kadın, ilk kez bir uzay görevine atanmış durumda.
Özetle Merak Edilen Soru ve Cevaplar
| İlk Türk Astronot Kimdir? | Alper Gezeravcı |
| Alper Gezeravcı ne zaman uzaya gitti? | 19 Ocak 2024 |
| Alper Gezeravcı ne zaman döndü? | 9 Şubat 2024 |
| Alper Gezeravcı kaç yaşında uzaya gitti? | 44 Yaşında |
| Alper Gezeravcı uzayda ne yapacaktı? | 13 Farklı Bilimsel Deney |
| Alper Gezeravcı nereden uzaya gitti? | Florida, Kennedy Uzay Merkezi |
| Alper Gezeravcı uzayda ne kadar kaldı? | 18 Gün |
| Alper Gezeravcı mesleği ne? | Hava Pilot Tuğgeneral (2026 itibarıyla; görev sırasında Albay rütbesindeydi) |
| Alper Gezeravcı nasıl seçildi? | Tıbbi ve psikolojik testlerden geçerek, 36 bin aday arasından |
| Alper Gezeravcı Eğitimi | Hava Harp Okulu, Elektronik Mühendisliği |
| Alper Gezeravcı kimlerle uzaya gitti? | İspanyol asıllı Amerikalı, İtalyan ve İsveçli astronotlarla |
| Alper Gezeravcı uzay yolculuğu maliyeti? | Tahmini ~55 Milyon Dolar (koltuk maliyeti) |
| Alper Gezeravcı hangi araçla uzaya gitti? | Dragon Uzay Aracı (SpaceX) |
| Alper Gezeravcı uzay görevinin adı? | Axiom Mission 3 (Ax-3) |
| Alper Gezeravcı dünyada nereye indi? | Atlantik Okyanusu |
| Alper Gezeravcı uzayda nerede kaldı? | Uluslararası Uzay İstasyonu |
Kaynaklar
- Axiom Space — Axiom Mission 3 (Ax-3) Resmi Görev Sayfası
- Wikipedia — Axiom Mission 3
- Wikipedia — Andriyan Nikolayev
- Wikipedia — Toktar Aubakirov
- T24 — “55 milyon dolar, uzay yolculuğunun maliyeti değil, koltuk başına ödenen bedelin tahmini tutarı”
- Milliyet — Alper Gezeravcı Biyografisi
- NASA — Astronot Deniz Burnham